Espresso, cappuccino, americano, czy kawa po turecku – naprawdę każdy znajdzie coś dla siebie, by wypić ulubiony napój. Przybliżamy nieco mniej znane fakty oraz ciekawostki o naczyniach do picia kawy.
Skąd wzięły się filiżanki
Godne uwagi jest to, że najbardziej znane filiżanki i wyroby z porcelany Europa zawdzięcza portugalskim kupcom, którzy na początku XVII stulecia Jedwabnym Szlakiem zaczęli import towarów. Pierwszą porcelaną wyprodukowano w Europie na początku XVIII wieku w manufakturze w Miśni. Wkrótce to Anglia zdominowała produkcję porcelany i rozpowszechniła filiżanki do kawy oraz herbaty z uchwytem.
Dawniej gospodynie w przepisach na ciasta podawały miarę 1 filiżanka (około 125 ml) w odniesieniu do płynów potrzebnych do wypieków.
Z czego robi się filiżanki
Filiżanka do kawy najczęściej wykonywana jest z fajansu lub porcelany, rzadko spotyka się filiżanki szklane. Równie ważne jak wygląd jest to, by materiał był bezpieczny i nie wpływał na smak.
Pierwsze filiżanki były wyrabiane z kości, gliny, drewna i metalu. Przyjęło się, że kawa pochodzi ze wschodniej Afryki (Etiopia), zatem pierwsze ceramiczne filiżanki do kawy, o kształcie czarki, powstały w krajach bliskowschodnich.
Skąd pochodzi słowo filiżanka?
Filiżanka w w języku polskim funcjonuje od XVIII w. Wyraz ten jest zapożyczeniem z tureckiego fincan (wym. findżan). Do języka tureckiego z kolei słowo trafiło z języka arabskiego (arab. finğan) .
W XVII wieku kawę pito z niewielkich, pozbawionych uchwytów miseczek zwanych „kubkami tureckimi”. W większości były produkowane w Japonii i Chinach. Niemiecki wyraz Tasse (filiżanka) pojawił się w języku niemieckim w podobnym okresie, co kawa. Jak można się domyślać pochodzi od arabskiego słowa ṭās, co oznacza czarka; podobnie jest w przypadku włoskiej filiżanki (tazza), której rodowód oczywiście również jest bliskowschodni.
Jak Włosi piją kawę?
Wielkość filiżanki jest zależna od sposobu przygotowania kawy. Filiżanka do espresso jest mała, bo jest to mocna kawa pita często ale w małych porcjach. Nie jest to zwykle kawa, która Włosi degustują, ponieważ piją ją raczej „w biegu”.
Jakie są typy naczyń do kawy? Dodajemy kilka mniej znanych
Rodzaj kawy wymaga odpowiedniego naczynia, a te różną się między innymi pojemnością i kształtem.
1. Espresso – biała, porcelanowa filiżanka (50 -100 ml) o grubszej ściance, dzięki czemu zawartość nie stygnie zbyt szybko. Na powierzchni powinna być crema, czyli pianka o orzechowym odcieniu, która świadczy o prawidłowym przyrządzeniu i jakości kawy. Nazwa pochodzi według niektórych od włoskiego espressivo, czyli wyrazisty lub extra presso – dobrze wyciśnięta.
2. Cappuccino – porcelanowa filiżanka (160 – 180 ml), w której do espresso dodajemy spienione mleko. Popularne są też wysokie szklanki (190 ml), które uwydatniają efekt dobrze przygotowanego napoju.
3. Gibraltar lub cortado – hiszpańska kawa, espresso z taką samą ilością ciepłego mleka, w przezroczystej wielokątnej szklance (120 ml)
4. Sini – tradycyjne etiopskie kubki sini, najczęściej fajansowe lub porcelanowe (100 ml), do których świeżo parzoną kawę nalewa się z wys. ok. 30 cm. z czajniczka o nazwie jebena.
5. Mazagran – to niezbyt wysoka filiżanka na krótkiej nóżce. Kształtem przypomina powiększoną wersję podstawki do jajka na miękko. Nie ma uchwytu i wykonana jest z terakoty, ceramiki lub porcelany. Orzeźwiający napar wypija się jednym lub dwoma łykami.
6. Irish Coffee – Kawę po irlandzku podaje się w cylindrycznych lub lekko stożkowanych szklankach (240 – 270 ml) na nóżce. Można ją też pić w szklanych, głębokich kielichach, nieco podobnych do tych, w których podaje się ciemne piwo górnej fermentacji (np. ciemne piwa belgijskie).
Co znaczy Mazagran?
Mazagran to filiżanka do kawy, która swoją nazwę zawdzięcza miastu w północno-wschodniej Algierii. To tam w 1840 r. miała miejsce bitwa Algierczyków z Francuzami. Napój na bazie kawy przez prawie 200 lat doczekał się różnych wersji – z tego względu może na przykład zawierać odrobinę rumu. Mazagran bywa pity latem w Hiszpanii, Portugalii oraz Austrii. W Hiszpanii, w Katalonii i Walencji przyrządza się go z kawy wlewanej do lodu i skórki cytryny.
Zwana jest też Café del temps, café con tiempo. Z reguły podaje się jeszcze w osobnej szklaneczce kostki lodu, który można mieszać z cukrem i wraz ze skórkami cytryny wlać do filiżanki Mazagran. W ten sposób otrzymuje się kawę Mazagran o temperaturze zbliżonej do tej panującej na zewnątrz.
Kawa Mazagran po portugalsku
Wersja portugalska składa się z:
- espresso
- soku z cytryny
- odrobiny rumu
- paru kostek lodu
- syropu trzcinowego.
Szybsza wersja polega na wlaniu słodkiego espresso na kostki lodu i plasterek cytryny. W Austrii z kolei przepis jest nieco inny, bo kawa Mazagran, to mieszanka letniej kawy z kostkami lodu i kieliszkiem brandy.
Przeczytaj: Lizbona. Co i gdzie zjeść w mieście nagrodzonym World Culinary Awards
Jaki alkohol do Irish Coffe?
Kawa po irlandzku jest słodzona dwoma łyżeczkami karmelizowanego cukru z niewielkim dodatkiem 30 g. irlandzkiej whiskey, udekorowana ubitą śmietaną (dolna warstwa płynna, a wierzch o zwartej ale nie sztywnej konsystencji). Jak głosi jedna z opowieści, w takiej wersji wymyślił ją w 1940 r. szef lotniskowej restauracji koło Dublina, specjalnie dla podróżujących jesienią i zimą za ocean.
redakcja: Małgorzata Pawik
