Po turecku Girit, za czasów przynależności do Republiki Weneckiej była nazywana Candia, a dziś po prostu Kreta. Wyspa znana z upraw owoców, produkcji oliwy z oliwek i nasadzeń szczepów winorośli. Kreta należy do największych eksporterów oliwy z oliwek a w okolicach Kavousi na północy wyspy rośnie jedno z najstarszych drzew oliwnych na świecie.
Kuchnia Krety podobnie jak kulinaria w całej Grecji nie wykształciły arystokratycznej kultury jedzenia znanej chociażby z Francji. To kuchnia chłopska.
Częściej niż w innych rejonach kraju, na Krecie jada się potraw przygotowywanych na bazie mięsa z owiec i kóz. Wszystko serwowane z dużą ilością tymianku. Specjalnością Krety jest też jogurt z mleka kóz i owiec (jaourti). Do gotowania ryżu wykorzystuje się wywar w którym gotowano owcze lub kozie mięso. Kreta też jest znana z potraw ze ślimaków. Popularna jest sałatka z dzikich ziół.
Jak spotkanie to kafenion…
Kafenion to tradycyjne miejsce spotkań… mężczyzn. Pretekstem jest kawa, bo kafenion to kawiarnia dla miejscowych mieszkańców miasta lub wsi.
Jednak tak naprawdę kafenion to symbol lokalnego kosmosu, którego głównym wyznacznikiem jest styl spędzania wolnego czasu. Lokalna kawiarnia to świat mężczyzn.
Każda wieś z reguły dysponuje takim miejscem, lub nawet kilkoma, bo jak sami mówią o sobie-gdy spotka się dwóch mężczyzn to powstają… trzy partie polityczne!
Kafenion to rytuał spedzania wolnego czasu, zarówno dla emeryta jak i pracującego mężczyzny, to miejsce pełni rolę lokalnego parlamentu: dyskutuje się nie tylko o małej i dużej polityce, ale o miejscowym życiu, o nowinkach (ceny ziemi, domów, zmiana stanu cywilnego mieszkańców, finalizowanie transakcji…)
Kreta jest już od lat marką turystyczną, a to sprawia, że niestety w sezonie urlopowym jest oblegana przez turystów, którzy jak to zwykle bywa wymuszają (niekorzystne) zmiany dostosowane do ich potrzeb.
Taki los spotkał również wiejskie kafenion, które w ośrodkach turystycznych względu na wymogi turystów zamieniają się powoli w typowe normalne kawiarnie. Bo w Typowych kafenion nie serwowano niczego innego poza kawą. Ostatnimi czasy w miejscach nastawionych na turystów pojawiają się również zacharoplastio, które poza kawą oferują również ciasta i mogą tam również przebywać kobiety.
Tawerna czy restauracja?
Trzeba pamiętać, że nie tylko na Krecie, ale też w całej Grecji istnieje podział na restauracje i tawerny. Choć tu też pojawiły się zmiany. Do niedawna tawerna na Krecie była klasycznym miejsce, gdzie oferowano grillowaną, smażoną rybę lub mięso. Natomiast estiatorio to odpowiednik kontynentalnej restauracji, rybne restauracje to psarotaverna, kosmiki taverna to tawerna z danami z wyższej półki, paradosiaki taverna to powinno być miejsce z kuchnią regionalną i tradycyjną. Obecnie ten podział powoli.
Często w tawernach na Krecie ma się do czynienia z rodzinną firmą, gdzie właściciel pełni rolę kelnera, a żona odpowiada za przygotowywanie potraw. Na uboczu i z dala od utartych szlaków pełnych turystów, można spodziewać się po zakończonym posiłku, małego prezentu od gospodarzy w postaci kieliszka raki lub talerza owoców czy też kawy z herbatnikiem.
Nie jedz sam!
Kreteńczycy nie mają w zwyczaju samemu wybierać się do restauracji lub tawerny na posiłek, który jak w całej kulturze śródziemnomorskiej jest towarzyską celebracją i miłym spędzeniem czasu- najlepiej gdy przy stole biesiaduje duże grono znających się osób, które nazywane jest paréa.
Biesiadowanie zaczyna się od przystawek (sałatki), następnie pojawiają się ryby lub grillowane mięsa, które serwowane są na dużych półmiskach- zarówno sałatki jak i dania główne są przeznaczone dla wszystkich (stąd pytanie kelnera czy rachunek na koniec ma być wspólny, czy dla każdego biesiadującego osobny).
Biesiadowanie w grupie znajomych to też pewien rytuał. Z reguły płaci jedna osoba i nikt nie robi z tego problemu (bo następnym razem płaci ktoś inny). Ciepłe dania podaje się na półmiskach na środku stołu, nabiera się wprost z miski i z pominięciem swego talerza konsumuje się kolejno pojawiające się dania.
Zapomnij o sałatce greckiej!
Niechętnie postrzega się klienta, który jako główne danie zamówi „sałatkę grecką”, która jest na Krecie uważana za typową przystawkę.
Zwyczajem kultury śródziemnomorskiej, główny posiłek jada się wieczorem, a jedzenie to pewna forma celebracji. Kolacje jada się z reguły nie wcześniej, niż o 21.00, w przypadku, gdy tawerna lub restauracje ma przerwę w pracy w godzina popołudniowych, to należy oczekiwać ponownego otwarcia o 18 lub 19.
Z kolei śniadania są bardzo oszczędne, jeżeli w ogóle się je jada. Z reguły wystarczą jedna – dwie filiżanki kawy – późna kolacja sprawia, że człowiek nie odczuwa rano głodu.
Odkryj jagnięcinę
Kreta jest świetnym miejscem do degustacji potraw na bazie mięsa owczego i jagnięciny. Oto kilka przykładów:
- juvétsi– pieczony makaron z wołowiną i jagnięciną,
- paidákia– grillowany kawałek jagnięciny.
Popularne są też gotowane ślimaki (kúklus) popijane raki oraz ksifía, czyli pieczony filet z miecznika i marídes- chrupiące, smażone sardele, a w Wielkanoc podaje się magiritsa, czyli zupę z baranich podrobów.
